Van individu naar team: leren presteren onder druk
Tijdens ons laatste Gritcore event stond één thema centraal: teameffectiviteit en leiderschap onderdruk. Waar veel mensen bij teambuilding denken aan…
Op 7 mei 2026 mocht de LO&S Sportgroep Generaal Spoor Kazerne (GSK) van de Landmacht bijdragen aan het mentale component van een delegatie van het Nederlandse polocrosse team. Deze zomer vertrekt het team als samengesteld Europees team naar Zambia voor een internationaal toernooi.
Een bijzondere samenwerking waarin militaire mentale vaardigheden werden vertaald en ervaren naar prestaties binnen de sport. Want presteren onder druk begint niet fysiek, het begint in het hoofd.
Binnen de wedstrijdsport is het allang bekend: spanningregulatie en emotieregulatie enorme invloed hebben op prestaties. Tijdens trainingen in de comfortzone lukken vaak alle vaardigheden gemakkelijk, maar onder druk verandert alles. Gedachten veranderen, emoties nemen toe en focus verdwijnt sneller dan je denkt met vaak negatieve uitkomsten als gevolg tijdens de wedstrijd.
Juist daarom was het waardevol om deelnemers kennis te laten maken met militaire mentale vaardigheden. Vaardigheden die binnen Defensie dagelijks worden toegepast in situaties waarin mensen moeten blijven functioneren onder hoge druk, onzekerheid en stress.
De training begon op de Koninklijke Militaire School te Ermelo onder leiding van LO&Sport instructeurs met theorie over mentale vaardigheden en de invloed van gedachten, emoties en aandacht op gedrag en prestaties. Daarna volgde direct de vertaalslag naar de praktijk.
Een belangrijk onderdeel van de training was het 5G-model. Dit model helpt deelnemers bewust te worden van wat er onder druk gebeurt in hun gedachten en gevoelens. Want spanning ontstaat niet alleen door de situatie zelf, maar vooral door hoe iemand met de situatie omgaat.
Wanneer negatieve gedachten de overhand krijgen, heeft dat direct invloed op emoties, gedrag en uiteindelijk prestaties. Door dit proces te leren herkennen en erkennen, ontstaat de mogelijkheid om bewust te sturen richting helpende gedachten en effectief gedrag. Bewustwording is daarin essentieel, want wat je niet herkent, kun je ook niet veranderen.
Naast emotieregulatie stond ook focus centraal. Tijdens verschillende opdrachten werden deelnemers bewust uit hun focus gehaald terwijl de wedstrijdspanning langzaam werd opgebouwd. Hiervoor maakten we gebruik van de aandachtcirkels van Eberspächer. Een methode die inzicht geeft in waar je aandacht zich bevindt en hoe afleiding invloed heeft op prestaties.
Zodra sporters herkennen dat ze uit “ik en mijn taak” raken door externe prikkels of de gedachten over winnen of verliezen, ontstaat de mogelijkheid om actief terug te keren naar focus en controle. Ook ademhalingsstrategieën werden ingezet als praktisch hulpmiddel om rust en focus terug te brengen op momenten waarop spanning de prestaties dreigt over te nemen.
Wat deze training extra interessant maakte, is de context van polocrosse zelf. Binnen deze sport draait het niet alleen om de sporter, maar ook om de samenwerking tussen ruiter en paard. Beide beïnvloeden elkaar continu. Een gespannen ruiter beïnvloedt het gedrag van het paard, terwijl spanning of weerstand van het paard ook direct invloed heeft op de mentale staat van de ruiter.
Daarnaast heeft ieder teamlid binnen het spel een eigen taak en verantwoordelijkheid. Niet iedereen mag bijvoorbeeld scoren. Dat betekent dat prestatiedruk sterk individueel kan voelen. Voor sommige spelers voelt elk moment met de bal als het nemen van een alles bepalende penalty in het voetbal. Juist daarom zijn mentale vaardigheden binnen deze sport van enorme waarde.
Als afsluiting van de dag werd de spanning bewust verder opgevoerd met de klimtoren als middel. Niet met het doel om iedereen over de evenwichtsbalk op 20 meter hoogte te krijgen, maar juist om in extremere vorm spanning te herkennen bij je zelf en anderen. Om daar vervolgens middels een Coping strategie mee om te gaan of elkaar actief te coachen. Want deze opdracht maakte snel zichtbaar wat er intern gebeurt bij de deelnemers onder druk.
De spanning begon voor sommigen al bij het zien van de toren. Voor anderen ontstond die pas op hoogte. Gedachten veranderden, ademhaling versnelde en focus verschoof. En precies daar ontstond de kracht van deze training. Om de vertaalslag van de geleerd theorie toe te passen in een oncomfortabele praktijk situatie. Niet in het volbrengen van de opdracht, maar in het herkennen van wat spanning met iemand doet, en leren hoe je daar invloed op kunt uitoefenen, zodat de deelnemers dadelijk in wedstrijd omstandigheden de zelfde strategieën bewust kunnen toepassen.
De dag draaide niet alleen om individuele prestaties, maar droeg zonder dat de deelnemers hier bewust van waren ook bij aan teamontwikkeling. Waar veel teams meerdere keren per week samen trainen, wonen deze atleten verspreid door het land en zien zij elkaar relatief weinig. Juist daarom zijn momenten waarop samen onder druk wordt gewerkt enorm waardevol voor de ontwikkeling in teameffectiviteit en bracht de trainingsdag cohesie binnen het team.
Door samen uitdagingen aan te gaan, te reflecteren en inzicht te krijgen in elkaars gedrag onder spanning, groeit vertrouwen binnen een team. Dat draagt direct bij aan teamontwikkeling en het vermogen om als collectief beter te presteren.
Tijdens de training werd ook aandacht besteed aan het motorisch impliciet leren en trainen onder wisselende en adaptieve omstandigheden. In zowel sport als militaire operationele contexten zijn omstandigheden namelijk zelden perfect. Denk aan weersomstandigheden, fysieke omstandigheden en het materiaal. Toch worden trainingen vaak ingericht alsof alles controleerbaar moet zijn.
Maar echte prestaties ontstaan juist in het vermogen om je aan te passen aan verandering. Fysiek, motorisch, omgeving en mentaal. Door sporters niet alleen de perfecte wedstrijd omstandigheden aan te bieden tijdens trainingen, maar juist variatie, afleiding en druk toe te voegen, leren vaardigheden beter stand te houden wanneer spanning toeneemt.
Het impliciet motorisch leren heeft hierbij ook veel raakvlak met het presteren onderdruk. Vaardigheden die je onbewust hebt aangeleerd, komen beter tot uiting wanneer er stress wordt toegevoegd in vergelijking met vaardigheden waarbij bewust wordt aangeleerd hoe je exact de beweging intern moet uitvoeren. Hierbij leerde we de deelnemers om niet te focussen op hoe je het moet doen, maar op het creëren van dwingende situaties. Denk aan als voorbeeld het harder werpen van een bal. Je kunt het expliciet benoemen hoe je de bal harder werpt en welke houding hier voor nodig is (interne focus). Of de afstand van waar je naartoe moet werpen vergroten, zodat de sporter het zelf oplost zonder bewust bezig te zijn met het “hoe”. Ook afleiding creëren zoals een cognitieve dubbeltaak, ervarend leren of externe focus zijn voorbeelden van het impliciet leren.
Wij zijn Defensie en de LO&S Sportgroep GSK dankbaar voor het mogelijk maken van deze waardevolle training op de Generaal Spoorkazerne in Ermelo. Als Eigenaar van Gritcore en als militair sportinstructeur binnen deze professionele organisatie trots dat ik de kennis, ervaring en praktijkinzichten tegenwoordig ook verder door ontwikkel binnen Gritcore naar de civiele sector.
Binnen Gritcore geloven we dat duurzame prestaties ontstaan wanneer fysieke fitheid, mentale weerbaarheid en teamontwikkeling samenkomen. Want uiteindelijk geldt in sport, werk en het dagelijks leven hetzelfde principe:
“Rule your mind or it will rule you.”
